We zitten op een terras aan de rivier die Lake Kivu verbindt met Lake Tanganyika. Aan de overzijde van deze 30 meter brede rivier de heuvels van het machtige Congo. Bovenop de heuvels staan militairen om de grens te bewaken. We kunnen een visum kopen, de brug overlopen en een kop koffie drinken in Bukavu, maar doen het niet...

We hebben andere plannen. We zijn in dit grensplaatsje en willen de omgeving verkennen. We nemen een minibus naar Shagasha, een theeplantage. Het is druilerig weer, maar nu nog droog. De uitgestrekte groene velden vol thee vullen de heuvels. We komen aan bij de ingang van de plantage en het begint te hosen. In een soort bushokje overdekt met golfplaten daken schuilen we voor de regen. De mannen en vrouwen uit het veld doen hetzelfde. 'Hihi, er staan blanken in het hok'. Wij zijn ongetwijfeld de 'talk of town'.

We lopen naar het kantoor. Ze willen ons graag een rondleiding geven, maar helaas er is vandaag niets te zien. Op maandag worden de machines schoongemaakt. Evengoed een leuk bezoek, alleen al door het wandelen door de theevelden, de mensen die ons aanstaren en het prachtige zicht op de heuvels. We moeten weer schuilen voor een lange tijd, de mist ontneemt al het zicht en het stortregent buiten. Na ruim een uur vervolgen we onze weg, over de verregende paden door de velden. Het pad is veranderd in een grote blubberbende, vrouwen lachen als ze ons zien, mannen staan te niksen bij een huis. Allen starend en lachend als ze ons zien ploeteren over het drassige zandpad. We blijven met moeite in balans op de vele afdalingen en vinden uiteindelijk de juiste weg terug naar het plaatsje Cyangugu. Wel met reusachtige modderplakkaten aan onze schoenen als ongewenst souvenier.

Pate (spreek uit pat) is een van de weinige Rwandese specialiteiten die we zo af en toe eten. Meer omdat we het idee hebben "te moeten proeven" van de "lokale lekkernijen" dan omdat het nou zo bijzonder lekker is. Pate lijkt een beetje op het Ghanese "face the wall", ofwel Kokonte. Maar die vergelijking zal voor het gros van de lezers wel een brug te ver zijn. Het is in ieder geval een goed doorgekookte, gestampte bal van casave waarvan je met de vingers van je rechterhand een balletje rolt en in een tomaat-/ pepersoep doopt. Best te eten en behoorlijk machtig.

Maar eerlijkheid gebied te zeggen dat we in Rwanda voornamelijk aan het buffet zitten. Van twaalf tot twee hebben de meeste eettentjes, cafeetjes en hotels een buffet opgesteld staan. Prijs, kwaliteit en variateit verschillen nogal. Een ding hebben ze wel gemeen: Je mag maar een keer opscheppen. Vlak bij het ook van de film Hotel Rwanda bekende Hotel des Milles Collines, in restaurant Karibu (Swahili voor Welkom) worden we voor het eerst verrast op zo'n buffet. Meteen de duurste en meest Westerse; wel 20 verschillende bakken met warm en heerlijke koud (salades) staan klaar om aangevallen te worden.

In de dagen erna komen we er pas achter dat werkelijk ieder eettentje dit soort buffetten aanbiedt. Vaak bevat het rijst, kool-wortelsalade, gekookte en gebakken banaan, green leaves (zie vorige eetblogs) bruine bonen en altijd (vette) friet . En als laatste, dicht bij degene die de rekening opmaakt: vlees. 1 stukje wel te verstaan, want anders loopt de standaardprijs alsnog op!

De "hawkers" langs de kant van de weg verkopen verrassend koude yoghurt/karnemelk in halve liter pakken. Heerlijk na een gezoute gebarbecuede maiskolf. Verder hebben we twee keer de mogelijkheid van een broodje kaas te smullen (gek genoeg is zowel in francofoon Burundi als Rwanda geen echt stokbrood te krijgen).

Een keer, in het universtiteitsstadje Butare, verwennen we ons zelf met een heus Frans getint twee-gangen-diner met een lekker (maar te warme) fles rode wijn. De eerste in 4 maanden! Na 14 februari (Stonetown, Zanzibar) onze tweede "luxe maaltijd"; wat zijn we toch verwend in Nederland zeg!
'S avonds staat voor Detlev (te) vaak de vleesspies met patat op het menu. Sandra doet het met rijst, vis of groenten. En vooral dat laatste is nog niet gemakkelijk te bestellen in een Rwandees restaurant.

Wellicht komt het door het seizoen maar zowel in Burundi als Rwanda komen we veel te weinig fruit tegen. Toch vaak iets waar andere Afrikaanse landen een grote verscheidenheid aan hebben.

De "African tea" is niet meer zo heerlijk kruidig als in Tanzania of Kenia maar bevat nog wel heel veel melk. En het komt altijd in van die schattige kleine "flasks", thermosflesjes. Die kopen we dan ook zeker als souvenier.

Prijzen en aanbevelingen Rwanda

1 euro =  735 Rfr	Rfr	Dollar
Bier	600		weer in de vertrouwde 66cl flessen
Brommer/ Motor	200
Frisdrank
Hotelovernachting
Internet gebruik	500 - 600		per half uur
Gorilla bezoek		375	p/p voor 1 uur max. excl $20 TC kosten
Koffie
Maaltijd	1000 - 2000		geen straat-eten genomen
Museum/ bezienswaardigheid
OV bus
Thee			straat / restaurant
Taxi in stad	1000-1500
Tennissen			materiaal en baanhuur
Visum		60	per persoon; 15 dagen
Water

 

We zitten in een minibus, een soort bestelbusje waar 18 passagiers in kunnen. Twee voorin naast de chauffeur en 16 achterin tegen elkaar geperst, verspreidt over 4 smalle bankjes. Het schommelt behoorlijk over de slechte weg en het kabaal van de klapperende ramen maakt het onmogelijk om met elkaar te praten. Een passagier stapt uit, de schuifdeur gaat open. Vanuit de bestuurderspositie probeert de chauffeur met 1 hand achterover de deur dicht te trekken. Helaas de deur sluit niet. Hij probeert het niet 1 keer, maar 12 pogingen worden er gedaan voordat hij accepteert dat het echt niet lukt op deze onhandige manier. 'Stap uit!' denken wij, maar nee dat is niet de logica hier.

Een passagier die naast ons achterin zit stapt uit en ramt met het nodige geweld de deur dicht. Het werkt, de deur valt in het slot. Maar ja.... nu staat de passagier buiten en hij wil wel graag mee. Hij opent de deur en stapt weer in om vervolgens van binnenuit hetzelfde te ondernemen. Helaas, de deur sluit niet. De chauffeur doet weer de achterover met een hand poging maar ook dit keer faalt het. Hij besluit dan toch uit te stappen. De bijrijder wordt verzocht zijn voet op het rempedaal te houden om te voorkomen dat we de heuvel af rollen. Er wordt gewrikt en geslagen, net zolang tot de deur hard in het slot valt. Zo nu is het dicht.

Het volgende probleem wordt duidelijk: de deur gaat niet meer open. Dan kunnen we natuurlijk niet verder rijden. De chauffeur blijft net zolang trekken en duwen tot hij de hele schuifdeur in zijn handen heeft. Gelach in de bus. Hij plaats de deur netjes terug in de rails en geeft er een hengst aan. Jawel hoor... de deur is gerepareerd. We kunnen weer verder.

 

Het begin van de wandeling is dwars door de akkers van de dorpsbewoners op 2000 meter hoogte. Een bedreiging voor de gorilla's, steeds meer land wordt gecultiveerd. We lopen door drassige aarde en door hoog gras. Na een uur komen we aan de rand van het park. Onze gids, Francis, legt uit dat we een groep van 15 gorilla's gaan bezoeken. Er is 1 silverback, de leider, en er is een kleine baby van nog geen 5 dagen oud.

We staan aan het begin van het woud. Grasland wordt vervangen door bospaden, de tocht is fascinerend. Het is regentijd in Rwanda en dat is ook hier weer goed te merken. We hebben het geluk dat het vandaag droog is, maar de paden waarop we lopen zijn nauwelijks begaanbaar. Glibberen, glijden, goed kijken waar je je voeten neerzet en je heel goed vasthouden aan de sterke bamboetakken zodat je net langst de ergste blubber heen kunt stappen. Soms gaat het mis.... SLURP.... en weg is de voet, verdwenen in een dikke laag slijmrige modder. Zo gaat de wandeling anderhalf uur door. We hebben het te doen met Theo, de Rwandees, die met zijn lichte ribbroek en witte gympen door de modder ploetert en halverwege wegglijdt. Flats, onderuit, jakkes! Het is een onderdeel van de fun, vinden wij, maar daar zijn de meningen over verdeelt. We lopen onder laaghangende bomen, door struiken en tussen de bamboebomen door omhoog, de berg op. Daar ontmoeten we de 'rangers'. Zij gaan ons voor, nu over varens, paden zijn er niet, we volgen in stilte, geconcentreerd, onszelf aan elkaar vasthoudens om niet tussen in de natheid weg te glijden en staan ineens oog in oog met de Silverback. Hij staat anderhalve meter boven ons en kijkt ons aan. JEZUS, wat gaaf! Wat een machtig mooi beest. We staan versteend, ongelovelijk wat bizar. Terwijl we hem bewonderen, komen er twee jonge gorilla's aan. Ze springen in de boom en bekijken ons vanaf de tak pal boven ons, nieuwsgierig en uitdagend. Ze tuimelen even later over elkaar heen naar beneden. Wat een schouwspel.

De gids vertelt ons dat we te dichtbij staan, we kiezen een andere positie en staan vervolgens achter de groep gorilla's naar de familie te turen. Ze luieren, vlooien, knuffelen en spelen, heerlijk om naar te kijken. De jonge gorilla's houden ons bezig, ze komen dichterbij en laten met borstkloppen zien dat ze er zijn. Heel grappig. De borstklopper doet stoer, wil nog dichterbij, wij moeten naar achteren, contact mag niet. Ze gaat voor ons zitten en kijkt ons aan, San leunt met haar hoofd op haar hand, kijkt terug en geniet. De jonge gorilla neemt dezelfde pose aan, geweldig, ze doet ons na.

Het uur zit erop. We hebben genoten, wat een fantastisch geweldig verschijnsel, echt een 'once in a lifetime experience', helemaal goed.

meer, nog meer, en nog meer, en nog meer, en nog onze modderschoenen

18 maart 2005: Terwijl Sandra en Detlev de berggorillas in Park National des Volcans bezoeken worden in Amsterdam Emma en Tobias Vreeken geboren.

Ingmar, Tamara en Sarah enorm gefeliciteerd met julie kerngezonde tweeling!

Opa's en oma's, Pim & Renske Vreeken en Joyce & Peter en Martijn Poldervaart natuurlijk ook van harte gefeliciteerd met de tweede en derde! 

 

Rwanda het land van de duizend heuvels. Maar bij velen vooral bekend van de genocide van 1994.
Het is bijna 11 jaar geleden dat in drie maanden tijd bijna een miljoen mensen zijn uitgemoord in Rwanda. Hoe de razernij zoveel gewone burgers er toe heeft kunnen aanzetten vaak op een beestachtige wijze onbekenden, buren, vrienden en zelfs familie af te slachten zal wellicht altijd een raadsel blijven. De genocide die zich hier in dit land heeft afgespeeld in 1994 gaat werkelijk ieder menselijk vermogen te boven.

Op heel veel plaatsen in Rwanda zijn herdenkingsmonumenten opgericht. Altijd met enorme massagraven. De massagraven staan nog open. Nog dagelijks worden lijken gevonden en een laatste rustplaats gegeven. Enkele 'nieuwe' lijken liggen sereen in vuren houten kisten bedekt met paarse doeken. De overige skeletten en overblijfselen liggen anatomisch gerangschikt; een stapel beenderen hier, even verderop een ontelbare hoeveelheid schedels.

Ook de vele kerken waar zich vaak gruwelijke taferelen hebben afgespeeld liggen er desolaat bij (grote groepen mensen die dachten in de kerk een veilig heenkomen te hebben gevonden werden vroeg of laat ook hier massaal en op beestachtige wijze omgebracht). In deze kerken zullen nooit meer kerkdiensten gehouden worden. De kerken zijn een makabere getuige van de wrede genocide. Granaatgaten in de daken en het altaar, skeletten op en tussen de kerkbankjes, bergen kleren bij de ingang naast een enorme stapel plastic zakken vol met beenderen en schedels. Gruwelijk!

We lopen door het Gisozy Memorial Center in Kigali. en bezoeken daar als eerst de 'lost children' expositie. Tranen, snotteren. Dit is zo heftig. Levensgrote afbeeldingen van poepies van kinderen met een lieve onschuldige glimlach. Daaronder teksten, heftige teksten. Hun favoriete eten, hobby, beste vriend en als laatste een regel hoe ze om het leven zijn gekomen. Doodgeschoten, doodgeknuppeld, tegen een muur gesmeten, hoofd afgesneden, granaat ontploffing.....  Man, dit is zo bruut. Dit kan je je je gewoon niet voorstellen. Aan het eind van de rij levensgrote foto's een lange muur waar iedereen zijn of haar foto (vaak de enige die ze bezitten) van hun vermoorde kind kunnen ophangen. We bekijken ze een voor een en hangen de omgewaaide foto's recht...............

 Foto 1, foto 2, foto 3, foto 4, foto 5, foto 6

Een kleine hoofdstad, een sfeervol plaatsje. We zijn gearriveerd in Bujumbura en lopen over de brede weg op zoek naar een hotel. De drie blanken over straat trekken de aandacht. We worden vriendelijk welkom geheten. Aan de poort van ons hotel wordt gevraagd of we willen wisselen. Ja dat is wel nodig want we bezitten geen enkele Burundese Frank. De zwarte markt is geopend, het onderhandelingsproces gestart. Er wordt hard gespeeld, we krijgen de koers die we willen.

foto1, foto2, foto3

Voordat we de stad gaan bezichtigen, maken we afspraken. We gaan geen gekke dingen doen, blijven bij elkaar en gaan s avonds niet over straat. We nemen de stad in ons op, zijn blij verrast met de vele gezellige patisserie/ boulangerie tentjes en voelen ons erg op ons gemak hier. Bujumbura is de plaats waar Lake Tanganyika ophoudt. We kijken over het water naar Congo. Goh wat zou het mooi zijn om daar een bezoek te brengen. We spreken twee Zuidafrikanen die hier voor de VN zijn gestationneerd. Zij schetsen een problematisch beeld van Burundi. Buiten de stad is het geen fijne plek om te zijn. De reden om toeristen alleen een doorreisvisum te geven. Het wordt afgeraden om iets te ondernemen buiten Bujumbura.

In de stad wemelt het van de blauwhelmen. VN trucks rijden af en aan door de stad en het is hier een normaal straatbeeld. We krijgen de mogelijkheid een kijkje te nemen op het militaire kamp. Geheimzinnig volgen we de twee mannen. Hun kamp is op het oude terrein van het paleis. De vrachtwagens staan tegenover de graven van de koninklijke leden. We lopen verder en luisteren geboeid naar de verhalen van de militairen.

In de stad is iedereen ontzettend vriendelijk en stellen ze graag vragen. Men gelooft hier niet dat we toeristen zijn. Die komen er immers niet. Elke blanke die hier is, is een medewerker van de VN of van een hulporganisatie. 'Nee, echt waar, we zijn toeristen', proberen we uit te leggen. Zelf de jongen van ons hotel gelooft het niet.

Een hele dag in Bujumbura is snel voorbij. Een ding moeten we zeker doen. De postzegelverzameling van Krijn uitbreiden! Het wordt een mooi pakketje. We bezoeken de lokale markt en zijn onder de indruk van deze georganiseerde overdekte markt. Het ziet er allemaal netjes uit hier. Anders dan andere hoofdsteden die we hebben gezien. Er is nauwelijks straatverkoop, er ligt geen afval op straat en mensen zijn over het algemeen goed gekleed. We willen een krant kopen om deze dag in Bujumbura te herinneren. Helaas, een krant hebben ze niet in Burundi.

Prijzen en aanbevelingen in Burundi.

See under the price table for a English summary of our recommendations for traveling in Burundi.

1 euro =1508 Bfr	Bfr	Dollar
Bier	1000		nu in 0.72 cl flessen
Croissant	300
Broodje kaas	700 - 800
Hotelovernachting	8000
Internet gebruik	10 - 15		per minuut
Koffie	600
Maaltijd	1800 - 2400		pilau bijvoorbeeld!
Frisdrank / Juice	500
Yoghurt	700		1/2 liter in restaurant
Thee	600		in hotel
Visum		20	per persoon; 72 uur
Water	1500 - 4000		voor anderhalve liter!

 Aanbevelingen:
Centre Sportif;  200 meter naar rechts vanuit de achteruitgang van hotel La Doyen. Een prachtig zwembad (3000 Bfr) met een te duur maar gezellig restaurant.
Cayor; Een prima, en zeer betaalbaar restaurantje met een uitgebreide kaart voor zowel lunch als diner.

 English Summary: Recommendations for traveling in Burundi:

Burundi, Bujumbura. Black market changing money. We changed 1000 Tsh (Tanzania) to 1100 Bfr (Burundian Francs) You will find these guys everywhere, but in particilair at the market.

Burundi, Bujumbura: There is a great pool just 300 m outside (right) the back gate of hotel "Le Doyen". Their restaurant is rather expensive but swimming costs only 3000 Bfr. There is also a tennis yard and more sports to play.

Burundi, Bujumbura: you can eat cheap at "Le Cayor" in the Chaussee Prince Rwagasore. As well as lunch at dinner time there is a great card and in the meantime you can watch the people of Bujumbura walking by from the nice terras.

Tanzania - Burundi Monyovu, 2,5 hours (matatu) south from Kigoma. We took the opportunity to drive from Kigoma, trough Burundi to Rwanda. We took the matatu from Kigoma to Monyovu. There are 3 very basic guesthouses in this town. In the morning after completing Tanzania "border things" we walked in 25 minutes to the border of Burundi in Mabanda. There is no immigrating here!. We took a Tsh8000 taxi ride of 18 km to Makamba and their the immigration officer issued us a 72 transit visa (a 20 dollar) with a big smile. From there we to a matatu and within 3 hours we were in Bujumbura.

Burundi: we zijn in Francofoon Afrika en dat is ook aan de keuken goed te merken. De bezochte eetgelegeheden zijn door de omstandigheden beperkt tot die in de hoofdstad Bujumbura. En dat geeft dus niet echt een goed beeld van de Burundese keuken.

Een heerlijkheid na drie en halve maand reizen door Afrika is het zachte witte bolletje met kaas en de grote glazen yoghurt. Zuivel!!! De lokale patiserie laat ons verder smullen van verse corissants, redelijk lekkere koffie en broodjes ham (van die dikke Franse).

Overdag eet Detlev nog zijn vertrouwde pilau (hoewel al niet meer zo kruidig bereidt als in Tanzania) maar 's avonds genieten we van een rijk gevuld bord met een vleesspies (Detlev), visspies (Sandra), doperwten, friet met mayonaise (Detlev). Voorafgegaan door een redelijk gevulde tonijnsalade.

De koffie en thee in Burundi wordt geserveerd in schattige driekwart liter thermosflesjes. De suiker en melk wordt ook voor ieder apart in schaaltjes; heel apart. De thee met verse citroen en een schaaltje honing doet wonderen tegen de wat verkouden aandoende keel.

We zijn helemaal enthousiast over ons idee naar Burundi te reizen en als blijkt dat we eigenlijk niets meer in Kigoma te zoeken hebben, pakken we de tassen en lopen naar de dala dala (minibus). De chauffeur is een Burundees en we schakelen om van Engels naar Frans, pfff. Monique haar aanwezigheid is, buiten dat het gezellig is, ook erg praktisch want zij spreekt een aardig woordje Swahili. De chauffeur heeft voor ons prima plekken gereserveerd op de voorbanken, waar Monique en Sandra kunnen plaatsnemen. Detlev moet het doen met een opgekropt plekje achterstevoren in de bus.

De tocht is over kleine onverharde wegen die door de regen op sommige plekken lastig begaanbaar is. We genieten van het uitzicht en van wat ons te wachten staat. Onze chauffeur regelt een hotel voor ons in het grensplaatsje Monyovu, een heel klein dorp waar we alle aandacht naar ons toe trekken. Hotel is een groot woord, de overnachtignsplaats heeft geen naam, maar het ziet er keurig uit voor de nacht. Als het donker wordt, is het goed donker! Met een zaklamp lopen we door het dorp op zoek naar thee en een hapje eten. Daarna zoeken we de gezelligheid van het dorp op. Er is een ruimte waar een grote televisie staat en waar de mannen samenkomen om voor een kleine bedrag de spannende voetbalwedstrijden te kijken. Wij schuiven aan. 

De volgende ochtend vroeg wandelen we naar de grens, wat ongeveer drie kilometer is. We passeren een kleine bananenmarkt en glimlachen naar de enthousiaste mensen. We zijn blij als we de slagboom zien, de grens van Tanzania. Er is niemand te bekennen. Weinig mensen die hier de grens passeren waarschijnlijk. Een man controleert onze paspoorten en zegt ons door te lopen. Een andere man op een brommer vertelt dat hij de officier even gaat halen, geweldig! Daarna nog een politiecheck en dan kunnen we niemandsland in. Bizar om hier te lopen. De rode kiezelweg dwars door de prachtige groene heuvels van Burundi. Wat gaan we meemaken zeg?

De grens met Burundi is heel bijzonder..... We zijn al in het land en er is niemand bij de grenspost. In het dorpje woren we aangestaard. Men vertelt ons dat we naar het dorp 18 kilometer verderop moeten om een visum te halen. ? verbazing. We zitten in de taxi en bedenken dat we illegaal in het land zijn. We zien het wel. Aangekomen in Makamba worden we begroet door een hele vriendelijke meneer die ons een visum verkoopt. We hebben 72 uur in dit land en dat is ruim voldoende om naar de grens met Rwanda te reizen.

Ademloos zitten we in de minibus naar de hoofdstad Bujumbura. Wat een prachtig land, wat een mooie groene heuvels, wat een belevenis om hier te zijn. Iedereen is even geinteresseerd in ons. Bij politieposten worden we aangestaard, maar problemen zijn er niet. De mensen zijn uiterst vriendelijk en zien ons graag. We bewonderen het landschap, rijden door de heuvels, hebben een fantastisch uitzicht over Lake Tanganyika op Congo en zijn zeer blij met ons besluit deze route te nemen.

Tijdens de flink vertraagde treinreis naar Kigoma, noord Tanzania hebben we alle tijd om goed na te denken over de volgende bestemmingen. In ieder geval staat Rwanda op het programma. We zouden met een grote boog om Burundi naar Rwanda heen kunnen reizen. Maar waarom niet door Burundi zelf? Mmm, nee, dat kan toch niet........of wel?

Burundi is een land dat al sinds de onafhankelijkheid in 1962 laveert tussen stammentwisten en burgeroorlogen tussen Hutu's en Tutsi's. Honderduizenden kwamen om (voornamelijk Hutu's). Tienduizenden vluchtelingen verblijven nog steeds in de aanpalende landen.

Toch staat Burundi op het oorspronkelijke lijstje landen dat we graag willen bezoeken. Het is namelijk een prachtig bergachtig groen klein landje, ingeklemd tussen Rwanda, Tanzania en het machtig grote DR Congo.

In Kigoma gaat Detlev direct op onderzoek uit. Het Burundees consulaat geeft, hoewel ze geen visum kan verstrekken, groen licht. "Geen probleem" volgens de behulpzame medewerker. Aan de grens kunnen we een transitvisum krijgen voor maximaal 72 uur. In het dorp spreken we diverse Tanzanianen die zeer recent in Burundu zijn geweest. Ook zij stellen allen zonder uitzondering dat het geen probleem mag zijn; het is veilig genoeg om een korte tijd door te reizen. We checken Internet; Buitenlandse Zaken is onveranderd negatief in zijn reisadvies. De BBC heeft na de afgelopen verkiezingen in Burundi (28 februari) geen (grote) onlusten gemeld. Uiteraard moeten we wel de bekende veiligheidsmaatregelen in acht nemen. Zoals niet buiten de gegaanbare wegen lopen, niet in het donker reizen of op straat wandelen, etc. We zijn natuurlijk inmiddels ook wel iets gewend. We wikken en wegen lang. Wie kan er nou zeggen ooit in Burundi te zijn geweest.

We doen het! Sandra en Detlev gaan naar Burundi!

Bijkomend groot voordeel is de kortere reistijd die we nodig hebben om Tanzania uit te komen. Ons visum loopt namelijk iets eerder af dan we gedacht hadden. In ons enthousiasme bij het maken van de reisplannen nemen we Monique Staps mee. We reizen dus met zijn drietjes door Burundi.

Sandra en Detlev zijn in Ujiji aan de oostoever van lake Tanganyika.  De kunstig gemaakte houten vissersboten liggen op het strand. Tientallen vrouwen in kleurrijke panga's staan tot hun enkels in het water. Er wordt veel gelachen en gepraat; de laatste roddels van Ujiji worden uitgewisseld. Intussen doen de vrouwen de was en maken ze vis en groenten schoon. Het meer is een rijk bezit. Meters verderop zwemmen en spelen in het ondiepe water veel kinderen. Voornamelijk jongetjes, want de meisjes helpen hun moeders en tantes.

In de verte zien we DR Congo (Zaire) liggen, het tweede land dat we wel zien tijdens deze reis maar niet zullen vereren met een bezoek (het andere land is Zambia, dat we zien vanuit de Tanzaniaanse grensplaats Tunduma).

Ujiji is een van de vele kleine dorpjes die we tijdens onze reis aandoen. Buiten Ujiji zullen maar weinig mensen deze plaats van  naam kennen. Toch is hier in de negentiende eeuw 1 van 's werelds beroemste uitspraken gedaan.

Missionaris en ontdekkingsreiziger Dr. David Livingstone had al jaren rondgereisd in Oost Afrika voordat hij zich tijdelijk settelde in Ujuji aan deover van Lake Tanganyika. New York Herald Journalist Henry Morton Stanley was door zijn redacteur James Bennet jr. "op pad" gestuurd om hem op te zoeken en om hem te overtuigen terug te keren. Na een lange zoektocht ontmoette hij in november 1871 uiteindelijk Dr. Livingstone, waarbij hij de historische worden "Dr. Livingstone I presume?" uitsprak. David Livingstone was blij met zijn onverwachte bezoek en de meegebrachte rijke donatie aan levensmiddelen. Toch besloot hij te blijven. In 1873 overleed hij. Via Zanzibar werd zijn lichaam overgebracht naar West Mister Abbey.

We bezoeken het Livingstonemonument met Monique Staps uit Groningen/Dar es Salaam. Onder de mangoboom krijgen we van een sympathiek oud mannetje in lastig verstaanbaar Engels een hele geschiedenisles. Uiteraard bezoeken we ook het stoffige museum met voornamelijk recente tekeningen van oude voorstellingen en wat kranteknipsels. Zo wordt het nog een informatief dagje.

Treinen door Tanzania. We hebben er leuke ritten opzitten. Het is een mooie manier om in contact te komen met de Tanzanianen, zeker in tijden van lange vertagingen....

Met onze bagage op de rug lopen we door het dorp Mpanda. Nog een pittige rit te gaan voordat we het stadje Kigoma bereiken. Ons idee is een vrachtwagen te nemen aangezien er geen bussen rijden. Helaas, na twee uur door het dorp te hebben gewandeld en iedere passant te hebben gevraagd of er transport is, zijn we overtuigd dat dit niet gaat lukken. Ons wordt geadviseerd de trein te nemen. Op de kaart zien we de afstand en we schatten in dat de rit ongeveer 6 uur gaat duren. We kopen 3e klas tickets in het kader van ons budget travelen en sparen daarmee 4 euro pp uit. Belachelijk natuurlijk, maar ten tijde van de aankoop leek het heel logisch. We stappen in de drukke gezellige coupe en wachten voor vertrek. Het is wel een verschil met de trein naar Mbeya zullen we snel genoeg merken. We zitten in een boemeltje en gaan niet harder dan 30 km per uur. De eerste stop is na een uur. We zijn dan in een Burundees vluchtelingenkamp en het is een drukte van jewelste. Als de trein na twee uur weer verder gaat is de coupe overvol. We zitten met een baby op schoot die niet bang is voor de blanke reuzen en sukkelen door het landschap. Midden in de nacht komen we aan in het kleine gehucht Kaliua, geheel in donker gehuld. Electriciteit hebben ze niet, maar twee vriendelijke jongens begeleiden ons naar een guesthouse waar we gebroken in bed ploffen.

Het is een schattig dorp, waar de inwoners bijzonder niewsgierig zijn naar die witte bezoekers. De docent van het plaatselijke schooltje zal er niet blij mee zijn geweest, want de leerlingen zijn ongetwijfeld te laat gekomen. Ons bezoek hier is van korte duur. De trein vanuit Dar es Salaam heeft een vertraging van ruim 24 uur en komt 11 uur hier binnen. Hun pech is ons geluk, anders hadden wij pas morgen de trein gehad. We stappen in en kiezen dit maal voor een slaapcabine, je weet maar nooit hoelang het duurt, is onze gedachte nu.

Sandra deelt haar cabine met drie dames en een kind van anderhalf, Detlev deelt de cabine met zwijgzame mannen. Ja, het is gescheiden slapen hier, maar als alles goed gaat zijn we maar 8 uur onderweg..... Al snel wordt duidelijk dat het ietsje langer gaat duren. We treinen twee uur en staan dan stil. Er is totaal geen informatie, het kan een uur duren, maar ook 5 uur. Wij wachten het wel af. Buiten verzamelen zich steeds meer dorpsbewoners en die zorgen ervoor dat er genoeg hapjes te krijgen zijn. Er schijnen twee treinen op het spoor te staan en we kunnen er niet langs. Om 8 uur s avonds wordt duidelijk dat we de nacht hier zullen doorbrengen.

De soap continues, wat een grap, de trein die 2 dagen later uit Dar is vertrokken, passeert ons zojuist en wordt aan onze trein vastgekoppeld. Dan wachten we gezellig samen. Nog steeds geen idee hoelang het gaat duren, dus we blijven in de buurt van de trein. Het is inmiddels de volgende middag half 3. De mensen uit de beide treinen praten en lachen met elkaar. Naar ons toe worden excuses gemaakt, maar wij hebben ons er redelijk makkelijk bij neergelegd. Af en toe toetert de trein en zien we de mensen als een gek in de trein klimmen, lachwekkend gezicht, maar de trein legt dan 20 meter af en staat weer stil. Wij stappen uit, ontmoeten andere blanken in de trein, waaronder ook een Groningse studente, Monique, die de komende dagen met ons meereist. We hebben lol met een Nieuw Zeelander en een Britse die de pech hebben derde klasse te reizen en we spreken nog een Duitser. Zijn vertraging is zeer jammer want hij mist een belangrijke aansluiting met de boot. Ons samenkomen buiten de trein trekt enorme aandacht van voornamelijk kinderen. In een grote kring staan ze om ons heen, ons ongegeneerd aanstarend. Een onverwachtse beweging van onze kant doet ze uiteenstuiven. Er is volop thee te krijgen en daar zijn we zeer blij mee. Het enige kleine praktische probleem is ons gebrek aan wc papier... Je wordt er wel creatief van, het wedstrijdschema van de volleybaldames biedt uitkomst! 

Uiteindelijk komt de trein dan toch in beweging, gejuich, de dames uit de cabine krijgen de slappe lach, San doet mee. Nog een paar uur dan zijn we er. Dit keer is het waar. Na 36,5 uur bereiken we Kigoma!

Wijlen Rinus Michels zou genoten hebben van het fanatisme dat Tanzanianen hebben voor het spelletje voetbal. Heel veel jongens en mannen lopen hier dagelijks in voetbalshirts. Voornamelijk van drie grote Britse clubs Manchester, Arsenal en Chelsea maar ook het shirt van Frank de Boer (nr.  22 van Barca)  komt zojuist voorbij. Er is geen kledingverkoper die geen voetbalshirts verkoopt. Dat niet 1 van die shirts van de originele fabrikant is mag de pret niet drukken.

Het Engelse voetbal wordt hier op de voet gevolgd op TV en in de krant. Bijna ieder dorp heeft een eetttentje met TV-video set. Een enorme schotel en een aggregaat completeert die set. In twee van die dorpjes beleven wij samen met de complete manneljike bevolking een voetbaluitzending (Chelsea-Liverpool bekerfinale en Manchester-Chrystal Palace). Beide wedstrijden gaan gepaard met hevige emoties van het TV kijkende volk. Ieder schot richting doel of overtreding wordt met groot enthousiasme ontvangen. Er is weinig support voor de underdog; the winner takes it all. Mensen staan boos op en lopen minuten lang door het beeld na een gemiste kans of een tegendoelpunt. Oorverdovend gejuich en gedans na een goal in hun voordeel of een nieuwe wissel.

De TV kijkers reageren echter gelaten mompelend als het beeld wegvalt. De aggregaat moet worden bijgevuld. Normaalste zaak van de wereld tijdens de laatste minuten van een bekerfinale ........

Van het straatvoedsel dat we op Pemba eten vergaten we de Dadels nog te melden. In grote plakkerige klompen liggen ze in de stalletjes langs de wegkant. Zoals zo vaak: je moet er van houden.

Pilau hebben we al genoemd maar omdat Detlev het zo vaak eet, hier ook nu ook een receptje: Rijst (basmati?) laten weken en koken. Ondertussen aardappels (ongekookt) en uien bakken in ruim olie. Als beide klaar zijn bij elkaar voegen en doorbakken met kruidnagel, cardamon (wat is dat in nl?), komijn, rietsuiker en kaneelstokjes. Serveren met klein beetje vis (in limoen, rietsuiker, zout en zwarte peper) of vlees.

Biriani eten we ook veel. De lekkerste aten we in Passing show hotel/restaurant in Stonetown. Vis, kip of rundvlees in een heerlijke saus geserveerd met rijst. Wat er allemaal in de saus gaat weten we niet maar we zullen Johannes van Dam eens vragen. Misschien kan hij dan ook een zaterdagartikeltje wijden over het Swahili-eten; wat is dat lekker zeg.

Vanuit de trein naar Kigoma hebben we weinig keus dus eten we alles wat er aangeboden wordt langs het spoor: gekookte of gebarbecuede casave en maiskolven met grote hoeveelheden thee. We houden het wel uit hier.

Na een nachtelijke boottocht komen we aan in Dar es Salaam. Twee dagen brengen we door in deze redelijk rustige hoofdstad. We gebruiken de tijd om ons voor te bereiden op een lange tocht dwars door het land. We kopen treinkaartjes voor de rit naar het hooggelegen Mbeya en hebben daarna voldoende tijd om de stad te leren kennen. Aangezien we zeer bedreven zijn in het verdwalen, doen we ook hier weer een succesvolle poging. Zo komen we op de meest gezellige plekken. De hoofstad brengt altijd wat luxe mee. Op straat staan hoge Coca Cola koelkasten volgestouwd met overheerlijke melkprodukten, een lekkernij weer. We smullen van verse melk en vruchtenyoghurt. De gekleurde fruit en groentenstalletjes ertegenover nodigen ons uit om inkopen te doen voor de reis per trein. Je weet nooit wat je in de trein kunt krijgen dus ons motto is: pakken wat je pakken kan! We regelen verder postzaken, bellen naar Nederland voor een leuk gesprek met Vanessa en Arjan en voor een kus van Jeremy. Dan even de conditie testen. Voor een habbekrats kunnen we squashen hier en dat bevalt goed, ondanks de extreme hitte (37 graden).

De trein vertrekt met twee uur vertraging, dat valt mee. Er stond een wagon in de brand en die moest eerst volledig uitbranden. Eenmaal op weg verbazen we ons over de service. Een supervisor komt ons met een vriendelijke glimlach melden dat er cabinservice beschikbaar is, we zitten in een 6 persoons cabine met ons tweetjes en dekens worden uitgedeeld voor de nacht. Na een hele relaxte 22 uur komen we uitgerust aan in het zuiden van Tanzania. Het is koud en het regent. De dreigende wolken boven de bergen doen het stadje grauw en grijs kleuren. Deze troosteloze aanblik doet ons besluiten meteen met de bus door te reizen naar Sumbawanga, 7 uur naar het noorden.

De route is weer fascinerend. We rijden eerst naar de grens met Zambia, hebben daar een tussenstop van anderhalf uur en rijden dan naar het noorden. Het is regentijd en dan is te merken ook. De weg is een blubberbende en op veel stukken glijden we meer dan we rijden, maar de natuur ziet er wel gaaf uit nu. De bomen staan vol in bloei en zijn felgroen, met de rode weg dwars door het landschap kleurt het fantastisch. De vele glijpartijen zorgen voor een fijne vertraging, maar voor donker bereiken we het levendige en gezellige stadje waar we een leuke avond met de inwoners beleven in de lokale pub.

Reizen door Tanzania is weer even een totaal andere wereld dan twee weken op de eilanden. De kleine dorpen, de nieuwsgierige kinderen, de menging met de lokale bevolking, het is boeiend. Het lange stilzitten op 1 plek heeft ons even de kriebels gegeven en we reizen dus lekker door. De bus brengt ons verder naar het noorden, naar Mpanda. Het is een overvolle bus. Wij hebben gelukkig zitplaatsen, maar er staan rijen dik in het middenpad van de bus. Zonder morren accepteren zij de reis die maarliefst 12 uur gaat duren door de herkenbare problemen. Een lekke band, een kapotte versnelling, het rammen van een hamer klinkt ons bekend in de oren. Vlak voor het park staan we ruim een uur stil. Geen straf want we zitten al heel lang en een beetje beweging kan geen kwaad. We rijden al uren door waanzinnig natuurgebied, bossen, heuvels en met de dreigende lucht spectaculair om te zien. Het is donker als we het National park inrijden. We horen een olifant trompetteren en zijn meteen gefocust op het donkere bos. De koplampen schijnen in de berm en we zien twee leeuzen en een welpje, prachtig. Even later moeten we remmen voor een overstekende olifant. We hebben het allemaal al eerder gezien, maar toch,wauw.... Hier kunnen we geen genoeg van krijgen. 

Tanzania (vasteland)

see under price table for a English summary of our recommendations for traveling in Tanzania.

1 euro = 1367 Tsh	Tsh	Dollar
Bier	700 - 900		zoals altijd in de 66cl flessen
Dala dala (busje)	100 - 150		Dar, Kigoma
Frisdrank	300 - 350		zelfs in de trein
Hotelovernachting	2000 - 16000		gemiddeld 6500
Internet gebruik	500		half uur
Kapper	500		Detlev weer!
Koffie	1200 - 1400		luxe koffie, verder geen koffie te vinden
Maaltijd	800 - 4000		lokaal  restaurant
Museum/ bezienswaardigheid	2000		Livingstone monument
OV bus	8000		Sumbawanga naar Mpanda
Trein	18000		ongeveer 1000 km
Thee	50 / 100		straat / restaurant
Taxi in stad	1500 / 3500		Kigoma / Dar es Salaam
Squashen	4000+3000+400		abon., materiaal; baanhuur!
Visum		50	per persoon
Water	50 / 500 - 1000		zakje van 250ml / 1 1/2 liter in Dar es Salaam / Kigoma

---

Aanbevelingen:

Dar es Salaam, Indiaas restaurant Maharani in de Kisutu Street. Onbeperkt Thali lunch voorTsh 4000. Veel maar voornamelijk erg lekker en pittig.

Dar es Salaam, de melkverkopers buitenaan het eind van de Libya street richting Zanaki Street; de eerste melk sinds 3 december!

Kigoma: Niet echt een aanbeveling als wel een tip. Het is mogelijk een 72 uur transit visum voor Burundi te krijgen aan de grens tussen Tanzania en Burundi. De migratieoffice zit echter wel wat ver weg het land in namelijk in Mabanda. De eerste 20 km reis je dus zonder visum. Maar de officials zijn zeer behulpzaam.

---

English Summary: Recommendations for traveling in Tanzania

Tanzania, boat from Tanga to Pemba. It is possible but do not expect a boat like Pemba to znz or znz to dsm. This one is as expensive as the other ones (we had to pay 25 dollar p/p) but there is no comfort what so ever. No chairs, no toilet, no food, only vomiting bags and people lying on the floor. We were a bit lucky to sit on the covered steamy hot motor next to the exhaust. But is paid of: we made it. this ride can be made 2 times a week. Tuesday and friday. going from Tanga harbor to Wete or Pemba and it takes about 6 hours. Good luck.

Tanzania, Dar es Salaam, What: Maharadi restaurant. Great value, eat as much as you can,  terrific Thali. 4000Tsh. Only at lunchtime. On Kisitustreet.

Border: Tanzania - Burundi; Monyovu, 2,5 hours (matatu) south from Kigoma. We took the opportunity to drive from Kigoma, trough Burundi to Rwanda. We took the matatu from Kigoma to Monyovu. There are 3 very basic guesthouses in this town. In the morning after completing Tanzania "border things" we walked in 25 minutes to the border of Burundi in Mabanda. There is no immigrating here!. We took a Tsh8000 taxi ride of 18 km to Makamba and their the immigration officer issued us a 72 transit visa (a 20 dollar) with a big smile. From there we to a matatu and within 3 hours we were in Bujumbura.

Zanzibar en Pemba

See under for a English summary of Sandra's and  Detlev's recommendations for traveling on Zanzibar and Pemba.

1 euro = 1367 Tsh	Tsh	Dollar
Bier	1200 - 2500
Boot overtocht	22000 / 25000		Tanga-Pemba / Pemba-Zanzibar (p/p)
Doktersconsult	2000
Duikcursus		350	per persoon
Fietsen huren	5000		per persoon per fiets in Wete
Frisdrank	500 - 600
Hotelovernachting	15000 - 20000		gemiddeld 17000
Internet gebruik	500		half uur
Kapper	nvt
Koffie	1500 - 2000		luxe koffie in Amore Mio Stonetown
Maaltijd	500 / 5000 - 20000		zeer lokaal / restaurant
Museum/ bezienswaardigheid		nvt
Park entree	4000		Regenwoud wandeling op Pemba
Reizen	600 - 1000		dala-dala  +/- 25 km
Safari		nvt
Thee	50 / 500		straat / hotel
Taxi in stad	1500		In Stonetown
Trekking		nvt
Visum		nvt	valt onder visa Tanzania
Water	500 - 1000		1 1/2 liter

---

Aanbevelingen:Warere Town House Hotel in Stonetown op Zanzibar. Smaakvol ingericht hotel. Grote kamers en bedden, goed schoon, douche (warm water) en toilet bij kamer, balkon, koelkast!!, TV. Ontbijt inbegrepen (op dakterras met uitzicht op zee) en uiterst vriendlijk personeel.

---

English Summary: Recommendations for traveling in Zanzibar and Pemba

Zanzibar, Warere Town House Hotel. Possibly the best choice for your money in Stonetown. Hot shower, clean, big rooms, big king size beds, balcony (on which you can enjoy your take a way food from (Passing Show, see later), rooms are very nicely decorated with traditional art, breakfast is included and is being served on a beautifully rooftop with view. Rooms have also TV and (filled) refrigerator.

Zanzibar, Stonetown: Passing Show Hotel Restaurant. We did not see any rooms here but the food was of high quality, the price very very reasonable and the portions BIG! For 1700 TSh you get the best Biriany or Pilau you will get in East Africa. Come at lunchtime since at evening the choice is limited. Where: on Malawi street next to ZanAir & Zan Tours.

Zanzibar, Stonetown, There is an Barclays ATM now. Very convenient. Where: follow Malawi road in the direction of Nungwi. It is about 10 minutes from town.

Zanzibar, Stonetown, nameless cookie seller. Really very nice and extraordinary cookies. With all kind of spices: Gloves, ginger, cinnamon. Sweet but also salted cookies available. Where:" opposite International Hotel entree.

Zanzibar, Nungwi, What: East Africa Divers. Already listed but additional we like to tell that you can pay them in TSh without extra costs (which does not count for payments in euro, or traveler checks). Particular convenient and lucrative combined with the ATM in Stonetown.

Zanzibar Archipelago: Pemba, Mkoane. Jondeni Guest House is already listed but not very much visited. Perhaps because their one and only signboard is pointing to the wrong direction. But anyhow if we knew on beforehand that it was as nice as it is we would have planned to stay at least for 2 nights/days. What an lovely place, terras and what an awesome view over the ocean. A real good place to relax.

Tanzania, boat from Tanga to Pemba. It is possible but do not expect a bout like Pemba to ZNZ or ZNZ to Dar es Salaam. This one is as expensive as the other ones (we had to pay 25 dollar p/p) but there is no comfort what so ever. No chairs, no toilet, no food, only vomiting bags and people lying on the floor. We were a bit lucky to sit on the covered steamy hot motor next to the exhaust. But is paid of: we made it. this ride can be made 2 times a week. Tuesday and friday. going from Tanga harbor to Wete on Pemba and it takes about 6 hours. Good luck.